Jak wychowywać dzieci, by budować ich poczucie sprawczości i odporność emocjonalną?

Wychowanie nie polega na usuwaniu z drogi dziecka wszystkich przeszkód, ale na tym, by dać mu takie narzędzia, dzięki którym poradzi sobie z wyzwaniami, gdy się pojawią. Nie jesteśmy w stanie uchronić dzieci przed trudnościami, które są naturalną częścią życia. Możemy jednak zrobić bardzo wiele, aby wyposażyć je w umiejętności umożliwiające im stawianie czoła wyzwaniom z większą pewnością siebie i poczuciem sprawczości.

Oto prawdy, które – warto, by znało każde dziecko:

1. Nie możesz kontrolować wszystkiego, ale możesz wybrać swoją reakcję.

Świat bywa nieprzewidywalny. To, co daje dziecku prawdziwą siłę, to umiejętność decydowania o swoich słowach i zachowaniu, nawet w trudnych sytuacjach.

2. Trudne momenty są naturalną częścią życia.

Każde dziecko ma prawo do smutku, złości, obaw czy frustracji. Ważne jest, by wiedziało, że posiada w sobie więcej siły, niż często mu się wydaje – a trudności i emocje mijają, jeśli tylko damy sobie czas.

3. Zachowanie innych ludzi najczęściej mówi o nich, a nie o tobie.

Dziecko powinno rozumieć, że nie każdy komentarz czy reakcja innych świadczy o jego wartości. Każdy człowiek nosi swoje własne doświadczenia i zmagania, które wpływają na to, jak się zachowuje.

4. Nie wszyscy cię polubią – i to jest w porządku.

Różnimy się temperamentem, charakterem i potrzebami. Nie ma potrzeby dopasowywać się do wszystkich. Najważniejsze, by być sobą i dobrze czuć się ze swoją własną tożsamością.

5. Na świecie znajdziesz i dobro, i niesprawiedliwość.

Doświadczysz pięknych gestów i życzliwości, ale też niesprawiedliwości. Każde z tych doświadczeń czegoś uczy – o sobie, o relacjach i o tym, jakie wartości są ważne.

6. Zawsze spotkasz ludzi, którzy będą dobrzy i życzliwi.

Nawet jeśli czasem trudno ich znaleźć, warto szukać takich relacji. Dobrzy ludzie są – i potrafią zmienić bardzo wiele w życiu dziecka.

7. Jesteś ważny i wartościowy, taki jaki jesteś.

Nie musisz się porównywać, udowadniać ani być idealny. Masz prawo do błędów, słabości i uczenia się we własnym tempie.

8. Prośba o pomoc jest oznaką dojrzałości, a nie słabości.

Warto pokazywać dzieciom, że proszenie o wsparcie – u rodziców, nauczycieli czy psychologa – jest czymś naturalnym i potrzebnym.

Co rodzice mogą zrobić, aby wspierać swoje dzieci?

Rodzice są dla dziecka pierwszym i najważniejszym źródłem bezpieczeństwa. Ich postawy, słowa i codzienne gesty mają ogromny wpływ na to, jak dziecko radzi sobie ze światem.

1. Rozmawiać – regularnie, spokojnie, bez pośpiechu.

Nie trzeba długich rozmów. Wystarczy kilka minut uważnego słuchania, by dziecko poczuło, że to, co przeżywa, jest ważne.

2. Pomagać dziecku nazywać emocje.

Dzieci, które potrafią rozpoznawać swoje emocje, znacznie lepiej radzą sobie w relacjach i sytuacjach stresowych. Warto pytać:
„Co teraz czujesz?”
„Czego potrzebujesz, kiedy tak się czujesz?”

3. Być przykładem.

Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację. Sposób, w jaki radzimy sobie z trudnościami, rozmawiamy, wyrażamy emocje i rozwiązujemy konflikty, jest dla nich najważniejszą lekcją.

4. Doceniać starania, nie tylko wyniki.

Dziecko buduje poczucie własnej wartości, gdy widzi, że jego wysiłek ma znaczenie, a nie tylko konkretne osiągnięcia.

5. Dbać o równowagę między obowiązkami a odpoczynkiem.

Dobra organizacja czasu wolnego i nauki pomaga uniknąć przeciążenia. Dzieci również potrzebują regeneracji.

6. Nie porównywać.

Każde dziecko jest inne i rozwija się we własnym tempie. Porównania często obniżają jego pewność siebie, zamiast motywować.

7. Pokazywać dziecku, gdzie może szukać wsparcia.

Dobrze, by wiedziało, że oprócz rodziców może zwrócić się do wychowawcy, pedagoga, psychologa szkolnego lub innego zaufanego dorosłego.

Drodzy Rodzice i Opiekunowie,
nie jesteśmy w stanie usunąć z drogi dziecka wszystkich trudności, ale możemy pomóc mu rosnąć w siłę poprzez obecność, zrozumienie i świadome budowanie kompetencji, które pozwolą mu z większą odwagą i pewnością siebie iść przez świat, pokonując go małymi krokami. Dzieci, którym eliminuje  się z drogi każdą przeszkodę, w obliczu nawet drobnych problemów czują się zagubione i bezradne. Sprawczość i poczucie bezpieczeństwa rozwija się wtedy, gdy młody człowiek może stawiać czoła wyzwaniom w swoim naturalnym środowisku — tam, gdzie ma obok siebie wspierających dorosłych.

W domu niezwykle ważne są proste, codzienne obowiązki dostosowane do możliwości dziecka. Dzięki nim uczy się odpowiedzialności, samodzielności i tego, że jest w stanie poradzić sobie z zadaniem, które zostało mu powierzone. Równie istotne są jasne zasady oraz konsekwentnie stosowane granice. Pokazują one dziecku, czego może się spodziewać i gdzie przebiega bezpieczna przestrzeń jego codzienności. To właśnie przejrzystość, przewidywalność i regularność rytmu dnia budują stabilność emocjonalną, która staje się fundamentem radzenia sobie z trudnościami poza domem.

Dziecko, które w bezpiecznych warunkach doświadcza, że może spróbować, że ma prawo popełniać błędy i że zawsze może liczyć na wsparcie rodzica, rozwija odporność, którą później wykorzystuje w szkole, w relacjach i w całym dorosłym życiu.

Gabinet psychologa szkolnego jest zawsze otwarty dla uczniów i rodziców, którzy potrzebują wsparcia lub rozmowy.

                                                                                                                  Opracowała: Wioletta Zbrożyna